|
|||||||
|
|
|
|||||
|
|
|||||||
|
|
|
Delikanlı tabiri çerkesler'de rüşt çağı gelmiş genç anlamında kullanılmaz.Çünkü çerkes çocukları on yaşına geçince artık delikanlı sayılır.Kendilerinden mertlik vasıfları beklenirve istenir.Bunu temin hususunda çerkes terbiye usülleri rekabet kabul etmez. Mersiyeleri,şarkılarıhala dillerde dolaşanprens (Pşikoy) rus ordusuna saldırarak baş kumandan meşhur general ''Zass'' ı atından aşşağıya attığı,generalin bindiği atı alıp getirdiği, o kanlı savaşta üç defa at yararak değiştirdiği fakat kendisi yorulmayarak: ATIMI SEVGİLİME GÖTÜRÜNÜZ BAŞKALARI TUZLU SU AKITIRKEN KENDİSİ KANLI SU AKITSIN, diyerek şehit olduğu zaman zaman henüz reşit olmamıştı.Muhtelif savaşlarda sekiz yara almış olan ''şereluk'' şehit olduğunda on dört yaşındaydı.Çocukların yükseklik derecesini gösteren bu gibi cesaret eserleri pek çoktur.Onlardaki bu yeteneği tabiatın onlara verdiği özel bir imtiyaz olarak kabul etmek yerindedir.Çünkü yüksek bir ruh taşıyan çerkes delikanlısının kuvetli karakterleri hiç bir konuda başkalarından geri kalmasına izin vermez.Kendisine şeref ve mevki oluşturacaktek aracın soyu ve servetideğil,çok güzel vasıflar olduğunu bilir.Bundan dolayı çerkez delikanlılarının hepsinde üstünlük iddeası ve şöhret eyilimi fazladır.Harp meydanında,meclislerde,umumi toplantılarda,eğlencelerde yüksek terbiyesiyle,yüksek karakteriyle akranına yüksek olduğunu göstermeye çalışır. Delikanlı haya sahibidir.Fakat acizlik bilmez.Uyuşuk ve sessiz hayatı sevmez.Ezeli hürriyet diyarı olan bir yerde doğup büyüdüğünü takdir eder.Hareketli vefaal bir muhit içinde canlı ve hareketli olmak gerektiğini bilir.Bundan dolayı muhite uymaya gayret eder.Söz kendisine düştüğü zaman serbestçe meramını ifade eder.Özellikle umumi yerlerde güzel söz söylemek çerkezlerce pek şerefli bir özellik sayıldığı için o gibi yerlerde sıkılmak,kekelemek,beceriksiz davranmak delikanlı için büyük bir kusur ve ayıp sayılır Kambl,Talma,Keen bile,Aler prensi Ali beyin o mıntıka namına seçilen kırk zatın başında olarak meclisin artasında aslılıduran ''Kur'an'' a yaklaşarak asilane bir eda,yüksek bir vekarle hitabesiniteyit, sonra büyük bir saygıyla döndüğünü görselerdi hayret, belki de istirkap ederlerdi Adhenkum'da toplanmış olan millet meclisinde nutuk verenlerden bahseden Mr.Longvors te şapsığların Demosten adını verdikleri NEŞU hakkında (bir defa nutka başlayınca o kadar tatlı söylüyor ki memleketlerindeki balları yemiş zannedilir) domeston gibi jest yapmıyor. Fakat ''ahenkdar hitabeti meclisin yanında akan derenin sesiyle aynı ahenktir'' diyor........ Güzel söz söylemeye, serbest hitabete alışmak için delikanlılar, ormanlarda ağaçlar arasında alışmasını yaparak serbestçe söz söylemek, meclis huzuruna vakur girip çıkmakalışkanlığını almaya çalışırlar. Meclisler delikanlılar için bir edep okuludur.Meclisler açıktır.Genç orada gördükleri usülleri gerekli gördükçe gerekli gördükçe göstermeye hazırlanmak zorundadırlar. İşte bu terbiyenin sonucu olarak delikanlıların tavırlarında doğal bir serbestlik, uydurma değil fakat gerçek bir kibarlık görünür... Nefse hakimiyet Adighe olmanın birinci şartından olduğu için Adighe delikanlısı hiçbir hareketinde kötü alışkanlıklara düşmez.Her konuda VERKIĞ yani kibarlık onun rehberi olur.Çünkü kibarlığı ihmal etmeyi insanlığı bırakmakla bir tutar..... Adighe delikanlısı korku bilmez.Kalp, akıl,irade onun için esas olduğu gibicesareti cahilane değil fakat akıllıca yapmak ister.Bundan dolayı çerkesler ''Cesurdan korkma, o cesaretini haklı işlerde mücadelede gösterir'' derler Delikanlıların medeni cesarette malik bulundukları hususundaki Mr Bell' in evvelce anlatılan sözleride dikkate değer. Onlarda korku büyük bir kusur sayılır.... sözüyle ifade etmiştir. Çerkes delikanlılarının kahraman yetişmesindeki amillerinden biride şiirleridir.Onlarda şehvani hislere taalluk eden şiirler yoktur.Oyun havaları haricinde bütün şiirleri yiğitliğe,iyiliklere ait Methiye ve taşlama ile ağıtlardır Her olay üzerine çerkez şairleri olayda kendini göstermelerin mehdini,beceriksizlik gösterenlerin taşlanmasını gösteren şiirler söylerler.Böyle şiirler erkek,kız herkezin dilinde dolaşır.Hemen her misafir odasının eşyasından biride çerkez kemençesi (phapşine) dir.Her cemiyette kahramanların ismi ihtiramla söylenir,bedbaht beceriksizliklerin de adları alay ile tekrar edlir.Bu hareket delikanlıların faziletli terbiyesine büyük tesirler yapar ve delikanlı bu methiyelerde ismi geçsin diye söhret ve şeref sahibi olmasını temin içinharikalar göstermek aşkını taşır jABAGHİ BAJ:ÇERKESLER
|
